Oeuvreprijs voor omvangrijk levenswerk

Interview met Heddy Honigmann

Heddy Honigmann ontvangt op 2 december de Prins Bernhard Cultuurfonds Prijs. Een interview met deze documenairemaker: 'Het is de kroon op mijn werk. Ik denk niet dat ik ooit een grotere prijs zal krijgen.' 

door Liesbeth Maas
Het oeuvre van de Peruaans-Nederlandse filmregisseur bestrijkt bijna veertig jaar. Het zijn meestal gewone mensen die in haar documentaires aan het woord komen. Taxichauffeurs uit Lima bijvoorbeeld, die vertellen over hun moeizame financiële bestaan, of oudere Brazilianen die herinneringen ophalen aan lust en liefde. Haar films zijn opgebouwd uit die persoonlijke portretten, indringende miniatuurtjes die tezamen een beeld vormen van een land, periode, volk of oorlog.

Het lijkt wel alsof de personen in uw films jarenlang hebben gewacht op uw vragen.
‘Dat is een compliment. Je zoekt mensen die iets willen vertellen en dat ook kunnen. De mensen in mijn films zijn blij dat ze hun verhaal kunnen doen. Ik ben oprecht nieuwsgierig en als dank daarvoor krijg ik hun openhartigheid.’

Wanneer is een persoon interessant voor uw film?
‘Als iemand sterker is dan ik, denk ik. Als die persoon beter dan ik weet hoe hij of zij moet overleven. Ik wil iets van hen leren, ik wil iets horen wat ik nog niet weet. Al mijn personen, van de kelners en winkeliers in Lima in El Olvido tot de getraumatiseerde Nederlandse VN-militairen in Crazy, zijn overlevers.’

In “Goede man, lieve zoon” praat u met Bosnische vrouwen over hun vermoorde zoons, echtgenoten en vaders. Ondanks hun grote verdriet, weerklinkt er hoop uit hun woorden. Hoe krijgt u dat voor elkaar?
‘Ik denk altijd aan wat filmregisseur Billy Wilder eens zei: “If you’re going to tell people the truth, you have to make them laugh, or they’ll kill you.” Ik zoek altijd naar het lichte. De personen die ik spreek, moeten natuurlijk wel openstaan voor die glimlach. Soms doe je een handreiking. Ik vertelde de vrouwen dat, om hun overleden dierbaren tot leven te brengen, zij ook over hun leuke, vrolijke kanten zouden moeten vertellen. Dat dat de beste manier was om ze te eren. Het was zeer moeilijk om die boodschap over te brengen maar zij begrepen het gelukkig.’

Stond u altijd al open voor de verhalen van anderen?
‘Mijn vader heeft één jaar in Mauthausen gezeten, daarna is de wereld altijd zijn vijand gebleven. Als een tiran waakte hij over ons huis. Binnen was het veilig, buiten stond de dood. Ik werd heel kort gehouden. Gelukkig heb ik door de jaren heen juist een geloof in de goedheid van mensen gekregen. Ik vertrouw mensen heel snel. Anders zou ik deze films ook niet kunnen maken.’

Wat heeft u geleerd in bijna vier decennia films maken?
‘Me niet te schamen als ik iets niet weet. Als een technicus of acteur me iets vraagt en ik weet het niet, dan weet ik het niet. Ook heb ik geleerd tijd te nemen. U hoort mij in mijn films vaak vragen herhalen, omdat ik mezelf de tijd gun om de persoon beter te begrijpen. Tijdens opnames zeg ik soms: “Ik weet het even niet, laten we een pauze inlassen.” Juist dan creëer je de mogelijkheid van een magisch opnamemoment waarin alles klopt, van het juiste camerastandpunt tot de mooiste antwoorden.’

Wat betekent het winnen van de Prins Bernhard Cultuurfonds Prijs voor u?
‘Het is de kroon op mijn werk. Ik denk niet dat ik ooit nog een grotere prijs zal krijgen. Tenzij ik heel oud ben en ik de prijs nóg een keer mag ontvangen. Want ik blijf filmen tot mijn dood. Je moet in het leven bezig blijven. Zeker door mijn ziekte MS, die me veel pijn brengt, is het goed een doel voor ogen te hebben. Ik ben momenteel bezig met vier films en ik droom erover een boek te schrijven over mijn oma, die veel voor mij heeft betekend.’

Waarom was uw oma belangrijk voor u?
‘De moeder van mijn vader, Stefanie, nam mij mee naar paardenraces. Ze had zoveel verloren tijdens de oorlog dat winnen tijdens de races écht iets voor haar betekende. Maar het bijzondere was: ze leerde me op verliezers te wedden. “Door over zijn winst te fantaseren, geef je zo’n paard een kans,” zei ze. Voor O amor natural hebben we op een renbaan gedraaid. Daar heb ik gewed op een groot zwart paard waar mijn ogen meteen verliefd op waren. Het stond bekend als een verliezend paard maar bracht 53 keer de inzet op. Ik heb daar heel veel muziek voor gekocht.’

In uw films speelt muziek een grote rol, als katalysator van herinneringen bijvoorbeeld. Wat is de kracht van muziek?
‘Muziek doet alles met een mens. Muziek is genezend. Het kan je vrolijkheid brengen, zin om te creëren, het ontroert, het troost. Muziek geeft je energie, laat je wegdromen, en inderdaad: het brengt herinneringen terug, zoals je in mijn films kunt zien. Weet je dat muziek en geur de laatste dingen zijn die een mens onthoudt?’

Waar luistert u zelf naar?
‘Naar Bach. Ik weet het, het is niet origineel. Een vriend heeft me kennis laten maken met Brahms, zijn muziek vind ik ook prachtig. De lange verhalen van opera’s zijn niet aan mij besteed, maar ik luister graag naar aria’s. Verder houd ik van jazz.’

U vertelde eerder in het gesprek dat u bezig bent met een aantal films. Waar kunnen we ons op verheugen?
‘Op Microbe Fighters, een film in fictievorm over het gevaar van antibioticaresistentie. De actrices Johanna Ter Steege en Tamar van den Dop werken eraan mee, evenals enkele bijzondere wetenschappers. Verder ben ik bezig met Before the Fall, een internationale film over levenslustige honderdjarigen. Ik portretteer onder anderen een vrouw die al zeventig jaar bij dezelfde wasserette werkt. Het is haar houvast in het leven. De personen in de film hebben of creëren steeds weer een nieuw doel dat hen motiveert om nog een stukje verder te leven. Ook werk ik momenteel aan Buddy, een film over hulphonden. Die zijn er niet alleen voor blinde mensen maar ook voor oorlogsveteranen met PTSS, mensen met autisme, epilepsie of andere stoornissen en ziektes. Honden zijn sensitief en voelen wat hun baasjes nodig hebben. Voor Het uur van de wolf van de VPRO maak ik een korte film over de schrijver en illustrator Joke van Leeuwen.’

 

Delen:
Projecten

Laat je inspireren

Bekijk alle projecten
Beeldende kunst

In all their glory - Wereldberoemde schutterstukken in Koninklijk Paleis

Twaalf wereldberoemde schuttersschilderijen worden herenigd op de plek waar ze ooit samen hingen: in de Grote en Kleine Krijgsraadzaal van het Koninklijk Bekijk project
Erepodium voor Nederlandse filmcultuur

Nederlands Film Festival

Van 21 t/m 30 september 2016 is de 36e editie van het Nederlands Film Festival. Tien dagen lang is Utrecht de filmhoofdstad van Nederland, met een rijk en Bekijk project
Thema: (R)evolutie - Nieuwe Wegen

Operadagen Rotterdam 20-29 mei

Een uniek festival en platform voor nieuwe ontwikkelingen op het terrein van opera en muziektheater. De 11e editie vindt plaats van 20 t/m 29 mei 2016. Bekijk project
Kunst en Cultuureducatie

Stichting Behoud Molen De David

Restauratie van de Molen de David Openluchtmuseum Het Hoogeland in Warffum. Bekijk project

Ontvang het laatste nieuws