Eigenzinnig en tegendraads

Eigenzinnig en tegendraads

Het Antistof Fonds is opgericht om theatermakers in de mime te ondersteunen bij het maken van voorstellingen. “We willen eigenlijk vooral eigenzinnigheid en tegendraadsheid bevorderen en theatermakers steunen die buiten de lijntjes kleuren.”

Door Annemique de Kroon, fotografie Lars van den Brink

Dionne Verwey arriveert als eerste bij theater Perdu aan de Kloveniersburgwal in Amsterdam, waar het gesprek zal plaatsvinden. “Ik kon niet op de fiets komen, ik ben door het spelen helemaal verzuurd”, vertelt ze. Dionne is mimespeler en heeft net de try-outs van de voorstelling WO-MAN achter de rug: ‘bewegingstheater’ waarin ze samen met medespeelster Ritzah Statia de man-vrouwrolpatronen onderzoekt. De voorstelling is tot stand gekomen mede dankzij steun van het Antistof Fonds.

Terwijl Dionne over de voorstelling vertelt, onderbreekt ze zichzelf: “Kijk, daar komt Els aan, ik herken haar aan haar rode laarzen.” Els is Els Kingma, met aan haar zijde Rob Houkes. Zij zijn het stel achter het Antistof Fonds, een fonds op naam dat is ondergebracht bij het Prins Bernhard Cultuurfonds, dat ‘eigenzinnig mimetheater’ wil steunen. In het theaterzaaltje van Perdu gaan in gesprek over Antistof, mime en eigenwijsheid.

Antistof

Rob: “In de medische wereld is antistof een term voor een stof die je in kleine hoeveelheid toedient om een proces op gang te brengen waardoor een bepaalde negatieve ontwikkeling stopt of geneest. De samenleving wordt steeds mechanischer en technocratischer. Kunst is een soort genezingsproces. Door naar kunst te kijken leer je hoe je je verhoudt tot jezelf, tot andere mensen en tot de wereld.”

Els: “Antistof is het enige fonds voor mime. Ik denk dat we antistof in de samenleving nodig hebben als tegenwicht, om geprikkeld te worden. We hebben eerst gekeken of we zelf een fonds konden oprichten, maar dat is lastig. Het Prins Bernhard Cultuurfonds is erg professioneel; zij beheren, ontvangen de aanvragen, selecteren.”

Rob: “Els heeft altijd op de mimeschool in Amsterdam gewerkt. Die school is internationaal een begrip en trekt studenten uit de hele wereld, van IJsland tot Korea. Dat zijn mensen met eigenzinnige talenten en veelal een unieke belevingswereld. Wij willen eraan bijdragen dat mensen daar uiting aan kunnen geven. Een aantal jaar geleden werd er in Nederland tweehonderd miljoen euro bezuinigd op cultuur. Toen besloten we om iets doen voor cultuur in het algemeen en mime in het bijzonder. Het is maar heel klein wat we doen, maar we doen het wel, daar gaat het om.”

“Ik denk dat we antistof in de samenleving nodig hebben als tegenwicht, om geprikkeld te worden”
- Els Kingma

Opleiding

Els: “Ik heb de Mime Opleiding gevolgd, maar toen ik een eindscriptie moest schrijven, haakte ik af. Ik was gekomen om te spelen, niet om te schrijven. Na een black-out op het podium dacht ik: wegwezen, dit nooit meer. Na een andere studie ben ik als docent bewegingsleer en anatomie gaan werken op de Mime Opleiding van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Dat voelde als thuiskomen. Ik heb ruim vijfentwintig jaar lesgegeven.”

Dionne: “De lessen die ik bij je heb gevolgd gingen voor mij over bewustwording van mijn lichaam. Ik herinner me hoe je met een stift op onze lichamen aangaf wat onze aandachtspunten waren. Voor mij was dat bijvoorbeeld mijn holle onderrug. Onbewust gebruik ik de kennis die ik toen heb opgedaan nog steeds.”

Els: “Ja, we kennen elkaar van de opleiding. Je ontwikkeling als theatermaker heb ik van dichtbij gevolgd: van aarzelend – ik wil wel, maar ik weet niet hoe – naar: zo doe ik het en niet anders. Jij hebt iets in je hoofd wat je wilt maken, daar heb je een eigen beeld bij. Je gaat voorbij aan clichés.”

Dionne: “Sinds ik zes jaar geleden ben afgestudeerd aan de Mime Opleiding heb ik altijd werk gehad. Dat is niet altijd makkelijk gegaan, maar wel geleidelijk en organisch. Organisch betekent niet dat ik er niet voor hoef te werken.”

Mime

Els: “Mime is een vrij onbekend genre. Mensen verwarren het soms met pantomime, maar dat is het niet. Het is een specifieke, onconventionele manier van theater maken, heel fysiek. Gereguleerde theatervormen zoals toneel zijn niet aan mij besteed. Ik houd niet van tekst. Geef mij maar een meer fysieke benadering, dat vind ik levender, natuurlijker, echter.”

Dionne: “Voor mij is mime van niets iets maken. Je hebt alleen je lijf, je brein en de andere spelers. Er is geen ‘overgeanalyseerd’ script of een decor dat de aandacht afleidt. Mime is voor mij een methode om tot verhalen vertellen te komen. Ik gebruik het om iets uit te leggen of te laten ervaren.”

Rob: “Mimespelers zijn heerlijk eigengereid, eigenwijs, ze hebben iets dwars – dat spreekt ons aan, zo zijn we zelf ook. We willen eigenlijk vooral eigenzinnigheid en tegendraadsheid steunen en theatermakers steunen die de confrontatie opzoeken en buiten de lijntjes kleuren. Eigenzinnig betekent voor ons: je niet conformeren, buitensporig zijn, in de zin van ‘buiten het spoor’. Dat ingrediënt vinden we belangrijk in de samenleving.”

Dionne: “Het is fijn dat het Cultuurfonds ook dit genre ondersteunt. Een genre dat veel minder voorkomt dan toneel, dans en muziek. Voor mime is relatief weinig aandacht. Er wordt zo ruimte gemaakt voor iets wat een andere kleur heeft.”

“Theater confronteert je met jezelf, met wie je bent en waar je staat”
- Rob Houkes

WO-MAN

Dionne: “Met mijn medespeelster Ritzah Statia sta ik nu op de planken met WO-MAN, een productie van Golden Palace. De voorstelling is gemaakt onder leiding van artistiek leider en regisseur Ingrid Kuijpers. Een voorstelling als deze start met een idee, heel conceptueel, in een lege ruimte met twee lichamen. In dit geval was het idee: mannelijke en vrouwelijke energie. Ingrid bedenkt bijvoorbeeld: je zit met z’n tweeën op de bank en vertoont mannelijk gedrag. Dan improviseren Ritzah en ik, Ingrid haalt de leuke dingen eruit en bouwt daar een scène omheen. Zij let ook op de rode draad en kijkt of de scène in het geheel past. Het is een intuïtief proces. Door al dat improviseren word ik een rijker acteur, met meer skills en fantasie. Ik leer om nog meer vanuit mijn fysiek te denken: mijn ‘acteurshoofd’ wordt uitgeschakeld en het personage moet lijfelijk bestaan. Dat maakt je als speler flexibel inzetbaar.”

Rob: “De uitgangspunten van Golden Palace zijn goed verenigbaar met de onze en ze produceren vaak heel interessante voorstellingen.”

Dionne: “Ritzah en ik zitten in deze voorstelling in een huiskamersetting en we onderzoeken in beeld en beweging de genderrollen. We interpreteren stereotypes en van daaruit ontstaan situaties. Die kunnen grappig of triest zijn, dat is voor iedereen anders. We willen uitbeelden wat er in veel hoofden gaande is. Als we een verhaal vertellen over hoe het is om vrouw te zijn in een wereld die wordt overheerst door mannen, dan herkennen vrouwen zich daarin en begrijpen mannen wat vrouwen meemaken.”

Rob: “Dit past naadloos bij ons idee: theater confronteert je met jezelf, met wie je bent en waar je staat. Daarom steunen we graag dit soort producties.”

Verbondenheid

Dionne: “Het directe contact met het publiek vind ik spannend, maar ik zal niet mijn hele leven mime blijven doen. Ik zal wel altijd creatief blijven. Ik wil verhalen vertellen en werelden schetsen, dat kan ook in andere disciplines. Wat ik over tien jaar doe? Dan ben ik filmmaker. Hoe? Door een camera te kopen en te beginnen.”

Els: “Rob en ik willen meer bekendheid geven aan het fonds, daarom hebben we ook – schoorvoetend – ja gezegd tegen dit interview. Een deel van onze erfenis willen we in dit fonds stoppen. Ik zou niet willen dat de doelstelling verwatert.”

Rob (grinnikend): “Daar ben je dan niet meer bij, daar kun je niet meer van wakker liggen.”

Els: “Het leuke van de mimewereld is dat er geen sprake is van ellebogenwerk. Er zal heus wel jaloezie zijn, maar er is geen venijnigheid. Het voelt als een familie, een eenheid. Er is verbondenheid.”

Rob: “Het gaat ons om die verbondenheid en om een bepaalde manier van in het leven staan: gepassioneerd, het maakt niet uit waarvoor.”

Els: “Dat je niet klakkeloos accepteert wat je voorgeschoteld krijgt.”

“Door al dat improviseren word ik een rijker acteur, met meer skills en fantasie”
- Dionne Verwey

Over Golden Palace

Ingrid Kuijpers, artistiek leider van gezelschap Golden Palace en verantwoordelijk voor het concept en de regie van WO-MAN: “Mime doet een ander appel op het publiek − het beroert minder je ratio en meer je gevoel. Bij onze tekstarme voorstellingen zit de expressie in het fysieke. Mensen zijn vaak verbaasd dat ze een stuk hebben gezien zonder tekst en het toch hebben begrepen.
Alle voorstellingen die we maken gaan over de pijnlijkheid van het bestaan: iedereen doet enorm zijn best en soms levert dat wat op, soms niet. Door het geploeter te laten zien proberen we mensen in de zaal tot medeleven voor elkaar te bewegen en hoop te geven. Hoop is immers een voorwaarde voor verandering. De pijnlijkheid en herkenbaarheid hebben een humoristische werking en dat maakt onze voorstellingen toegankelijk.
De mime heeft erg geleden onder de bezuinigingen; een nieuwe impuls is daarom echt nodig. Sinds vorig jaar zetten we extra in op talentontwikkeling en willen we nieuwe mimers zoals Dionne en Ritzah een kans geven. Zij zijn spelers én makers, dat maakt dit project zo belangrijk. Door de steun van het Antistof Fonds was het mogelijk om WO-MAN te produceren: van de salarissen voor de spelers tot de kostuums en het decor.”

Over het Antistof Fonds

Het Antistof Fonds is opgericht door beeldhouwer Els Kingma en fotograaf Rob Houkes. Met het fonds willen ze talent en eigenzinnige theatermakers in de mime ondersteunen bij het realiseren van projecten en voorstellingen in Nederland. WO-MAN is het vijfde project dat door het Antistof Fonds wordt gesteund.