75 jaar vrijheid en de oorsprong van het Cultuurfonds

In deze tijden beseffen we extra goed hoe belangrijk vrijheid is. De coronamaatregelen maken het 75-jarige jubileum van de vrijheids-en dodenherdenking tot een uitzonderlijke editie. De Nationale Herdenking op de Dam gaat in aangepaste vorm door, zonder publiek. Vier thuis de bevrijding en ontdek hoe het Prins Bernhard Cultuurfonds en de bevrijding met elkaar verbonden zijn.
29 april 2020
75 jaar vrijheid en de oorsprong van het Cultuurfonds
Fotocredits:
ANP

Het Spitfire Fonds en de bevrijding

De ontstaansgeschiedenis van het Prins Bernhard Cultuurfonds is onlosmakelijk verbonden met de Tweede Wereldoorlog en de bevrijding van Nederland. Prins Bernhard richtte in 1940 het Spitfire Fonds op om geld in te zamelen voor oorlogsmaterieel aan geallieerde zijde, om Nederland te bevrijden. Na de bevrijding is het fonds ingezet voor de wederopbouw van Nederland, met cultuur als middel voor de weerbaarheid van de samenleving. Dit was het begin van het huidige Cultuurfonds.

Draaiorgel het Snotneusje

Op 7 mei 1945 vierden Nederlanders de bevrijding op de Dam, toen Duitse militairen het vuur openden op het feestvierende publiek. Daarbij vielen 33 doden en ruim tweehonderd raakten gewond. Zo'n 30 mensen zochten dekking achter draaiorgel het Snotneusje en bleven daarmee in leven. De draaiorgel - die zijn naam ontleent aan zijn kleine formaat - ving tientallen kogels op. 

Het object is vanwege zijn belangrijke symbolische waarde aangekocht door het Amsterdam Museum in 1992. Op 7 mei zal het Snotneusje na 75 jaar met originele draaiboeken te horen zijn op de Dam, om het verhaal van de tragische dag te gedenken. Het Cultuurfonds droeg dit jaar bij om het Snotneusje te restaureren in zijn oorspronkelijke staat uit 1945.

Publiek op de Dam zoekt dekking achter het Snotneusje

Speel het Taptoe-signaal op 4 mei

Amsterdammers worden opgeroepen om dit jaar om iets voor acht uur het taptoe-signaal te musiceren en erna twee minuten stilte in acht te nemen. Doordat dit herkenbare signaal door de hele stad te horen is, worden de daaropvolgende twee minuten stilte in de hele stad gemarkeerd. Professionele en amateurmuzikanten op uiteenlopende instrumenten worden opgeroepen hieraan deel te nemen, met de ramen open of op hun balkon.
Je kunt de bladmuziek downloaden en de precieze aanvangsttijd bekijken op 4en5meiamsterdam.nl.

Videogedichten | Een vrij land

Welke keuzes maak je in een oorlogsperiode? Vlucht je? Kijk je weg? Kies je voor je gezin? Kies je voor het verzet? Kies je voor de bezetter? Heb je wel een keuze? Wat zijn de gevolgen van je keuze? Keuzes die je in een vrij land niet hoeft te maken. Vragen die je in een vrij land niet hoeft te stellen. Of toch wel? 

Dit jaar zou de theatervoorstelling Een vrij land in WestlandTheater de Naald opgevoerd worden. De schrijver van de theatervoorstelling, Aart van den Berg, heeft zich dit jaar vanwege de afgelasting op een andere kunstvorm toegelegd: videogedichten. 

Beluister op de website van Aart van den Berg de andere videogedichten.

Mini-documentaires Ambassadeurs van de Vrijheid

De bevrijdingsfestivals kunnen dit jaar geen doorgang vinden. Zo ook niet de wedstrijd voor Songs for Freedom. Bij deze popmuziekwedstrijd maakten opkomende artiesten met een zelfgeschreven vrijheidslied kans om het podium van hun plaatselijke bevrijdingsfestival te bespelen. Iedere regio heeft zijn eigen manier ontwikkeld om de mooiste songs en beste talenten uit te zoeken. Op deze manier wordt er een nieuw, jong geluid geblazen in de achterliggende waarden van Bevrijdingsdag. Songs for Freedom (gesteund door het Cultuurfonds) is verplaatst naar 2021. 

Om bij de popmuziek te blijven: in mini-documentaires van het Nationaal Comité vertellen de Ambassadeurs van de Vrijheid wat vrijheid en onvrijheid voor hun betekent. Zo vertrekt muziekcollectief Kriss Kross Amsterdam (bekend van het meest gestreamde nummer van 2019) naar Indonesië om de as van hun opa uit te strooien. Gaandeweg leren ze wat de Nederlandse bevrijding voor gevolgen had in Nederlands-Indië, en daarmee voor hun opa.

Thuis Theater Na de Dam

Op maandag 4 mei vanaf 19.30 uur presenteren DOX, Theater Utrecht en Stadsschouwburg Utrecht een gezamenlijk programma in het kader van Theater Na de Dam. Vanuit een lege Stadsschouwburg Utrecht nemen hosts Dorothy Blokland en Abdelhadi Baaddi de kijkers mee van de ene naar de andere muzikale woonkamer, van dans tot spoken word en muziek. 

Bekijk op 4 mei vanaf 19:30 de livestream: