Urning and Urnigin
De tentoonstelling Urning and Urnigin. Language and Desire since 1864 neemt je mee van het negentiende-eeuwse Duitsland naar het hedendaagse Den Haag. De tentoonstelling laat zien hoe queer verlangens werden ontdekt, benoemd en geleefd, en hoe kunstenaars van nu daarop reageren. Het is een plek waar geschiedenis, taal en identiteit samenkomen, en waar verleden en heden in dialoog gaan.
Eeuwenlang bestonden liefde en verlangen tussen mensen van hetzelfde geslacht, maar er waren nauwelijks woorden om het te benoemen. Alleen artsen en rechters hadden termen, en die bestempelden het als ziekte of misdaad. Dat veranderde dankzij Karl Heinrich Ulrichs (1825–1895), een Duitse jurist en een van de eerste pleitbezorgers van homorechten. In 1867 riep hij tijdens het Juristencongres in München publiekelijk op tot het afschaffen van strafwetten tegen homoseksuele liefde. Hij bedacht zelf woorden voor queer mensen: 'Urning' voor mannen en 'Urnigin' voor vrouwen, en formuleerde zo een vroege queer identiteit.
Tentoonstelling
De tentoonstelling Urning and Urnigin verbindt het ontstaan van queer verlangens als moderne identiteit in de negentiende eeuw met werk van hedendaagse kunstenaars. Gastcurator Philipp Gufler nodigt zes kunstenaars uit die reflecteren op taal, identiteit en verlangen. Hun werk verbindt historische strijd en queer representatie met het heden en laat zien hoe intergenerationele en intersectionele solidariteit belangrijk blijft.
Originele documenten
Centrale stukken in de tentoonstelling zijn originele documenten van Ulrichs, zoals een manuscript met aantekeningen uit Forschungen über das Räthsel der mannmännlichen Liebe (1864–1880), dat als het eerste queer tijdschrift ter wereld geldt. Daarnaast toont de tentoonstelling lokaal onderzoek naar de invloed van Ulrichs’ ideeën in Den Haag. Zo worden werken van negentiende-eeuwse Haagse schrijvers, artsen en psychiaters gepresenteerd, die het woord ‘uranisme’ gebruikten als neutraal alternatief voor het negatieve begrip ‘sodomie’. Collectiestukken uit lokale archieven, zoals de Rijkscollectie van Huis van het Boek, verbinden deze historische documenten aan het werk van de hedendaagse kunstenaars.
Waarom steunt het Cultuurfonds Zuid-Holland de tentoonstelling?
- De tentoonstelling is actueel en urgent in een tijd waarin queer rechten wereldwijd onder druk staan.
- Ze laat zien dat queer strijd een lange geschiedenis heeft, waarin taal, verzet en solidariteit belangrijke rollen spelen.
- In Den Haag, waar queer geschiedenis weinig publieke zichtbaarheid heeft, creëert de tentoonstelling tijdelijk een plek voor herinnering, ontmoeting en dialoog.